Türk Oftalmoloji Derneği (TOD), 14 Kasım Dünya Diyabet Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada, Türkiye’nin Avrupa bölgesinde diyabet görülme oranının en yüksek olduğu ülke olduğuna dikkat çekti.
Uluslararası Diyabet Federasyonu’nun (IDF) 2025 yılında yayımladığı 11. Diyabet Atlası’na göre Türkiye’de 20-79 yaş aralığında yaklaşık 9,6 milyon diyabetli yetişkin bulunuyor. Yaşa göre standardize edilmiş diyabet görülme oranı yüzde 16,5 olan Türkiye, Avrupa bölgesinde diyabet görülme oranının en yüksek olduğu ülke konumunda.
Her iki diyabetliden biri tanı almıyor
TOD Tıbbi Retina Birimi Başkanı Prof. Dr. Sibel Çalışkan Kadayıfçılar, hem dünyada hem de Türkiye’de diyabetli hastaların yaklaşık yüzde 50’sinin tanı alabildiğini, birçok kişinin diyabet hastası olduğunu ilk kez göz muayenesi sırasında öğrendiğini belirterek hastalığın göz sağlığı üzerindeki etkilerinin ve görme kaybı riskinin altını çizdi.
Kadayıfçılar, diyabetin sinsi bir şekilde zarar verdiği organların başında gözün geldiğini belirterek hastaların herhangi bir görme şikâyesi olmasa bile yılda en az bir kez göz muayenesi yaptırmaları gerektiğini söyledi.
Katarakt ve retinopati riski
Diyabetin basit ve geçici görme değişikliklerinden kalıcı görme kaybına kadar uzanan farklı sorunlara yol açabileceğini belirten Kadayıfçılar, diyabetli hastalarda kataraktın daha sık ve daha erken yaşlarda görülebildiğini, bazı hastalarda ise çift görmeye neden olabildiğini ifade etti.
En ciddi sorunlardan birinin, görmeyi sağlayan retina tabakasında gelişen diyabetik retinopati olduğunu vurgulayan Kadayıfçılar, hastalığın retina damarlarında hasara, en keskin görmeyi sağlayan makulada ödeme, anormal yeni damar oluşumuna ve bu damarlardan göz içine kanamaya yol açarak görme kaybına neden olabildiğini söyledi.
Prof. Dr. Sibel Çalışkan Kadayıfçılar, diyabetik retinopatinin ilerleyişine ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı:
Yüksek kan şekerinin retina damarlarında sızıntıya, tıkanmaya ve retinada yetersiz beslenmeye yol açmasıyla ilerleyen bu hastalık, erken evrelerde hiçbir belirti vermeden sinsice seyredebilir ve kontrol altına alınmadığı takdirde körlüğün en önemli nedenlerinden biri haline gelir. Kontrolsüz diyabette hastanın gözlük dereceleri hızla değişebilir. Hasta üç-dört ayda bir gözlüğünü değiştirme ihtiyacı duyuyorsa kan şekerini kontrol etmek gerekir.
Diyabetik retinopatiye eşlik eden diğer risk faktörleri arasında yüksek tansiyon, yüksek kolesterol düzeyleri, obezite, böbrek hastalığı, kansızlık, uyku apnesi ve gebelik yer alıyor.
Makula ödemi yaşam kalitesini düşürüyor
Diyabetik makula ödeminin belirtileri bulanık görme, renkleri soluk algılama, cisimlerin şekil ve boyutlarını farklı görme, düz çizgileri dalgalı ya da kesik görme olarak sıralanıyor. Görme bozukluğuna ve kalıcı görme kaybına neden olabilen diyabetik makula ödemi, hastaların yaşam kalitesini belirgin şekilde düşürerek hem diyabetle hem de hastalığın yol açtığı sorunlarla başa çıkmalarını zorlaştırıyor. Özellikle çalışma ve üretkenlik çağındaki kişilerde görüldüğünde hem birey hem de toplum açısından önemli bir yük oluşturuyor.
Erken tanı görme kaybını önleyebilir
Kadayıfçılar, diyabetik retinopati ve diyabetik makula ödeminde erken tanı ve tedavinin büyük önem taşıdığını vurgulayarak sözlerini şöyle tamamladı:
Erken tanı için diyabet hastalarının düzenli olarak göz muayenesine gitmesi gerekir. Göz bebeği büyütülerek yapılan göz dibi muayenesi elzemdir. Tanıyı desteklemek amacıyla optik koherens tomografi ve gerektiğinde fundus floresein anjiyografi gibi tetkiklerle retinopatinin derecesi belirlenir ve ihtiyaç halinde tedaviye başlanır. Göz hastalıklarında tedaviye erken başlamak görme kaybını önleyebilir, hatta görme düzeyini artırabilir. Diyabetle ilişkili metabolik bozuklukların düzeltilmesi de tedavinin önemli bir parçasıdır. Kan glukoz düzeylerinin, kan basıncının ve kan yağlarının kontrol altında tutulması; kalp ve böbrek fonksiyonlarının mümkün olduğunca korunması hedeflenmelidir. Bunun yanı sıra düzenli egzersiz yapmak, sigaradan uzak durmak ve sağlıklı kiloyu korumak gibi önlemlerle pek çok risk faktörü değiştirilebilir.
