Uluslararası Yatırımcılar Derneği (YASED), COP31 kapsamında Antalya’daki Mavi Bölge’de yer alan Birleşmiş Milletler Pavilyonu’nda düzenlediği panelde Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (GÜS), geri dönüştürülmüş içerik zorunlulukları ve dijital izlenebilirlik yükümlülüklerini uluslararası şirketlerin ve teknoloji sağlayıcılarının bakış açısıyla ele aldı.
“Navigating EPR Mandates and Recycled Content: Diagnosing Circular Supply Chain Bottlenecks from Policy to Technological Execution” başlıklı panelin moderatörlüğünü YASED Genel Sekreteri Serkan Valandova üstlendi. Panele YASED Sürdürülebilir Kalkınma Çalışma Grubu Başkanı ve Unilever PTAB/MET Bölgesi Kurumsal İlişkiler ve İletişim Direktörü Ebru Şenel Erim, SAP Küresel Sürdürülebilirlik Başkanı Matthias Medert ile Honeywell Proses Teknolojileri Baş Teknoloji Sorumlusu ve Baş Sürdürülebilirlik Sorumlusu Amanda Hickman konuşmacı olarak katıldı.
Panelde çözümlerin hazır olduğu; bu çözümlerin yaygınlaşması için güçlü bir GÜS sistemine, ortak veri standartlarına ve değer zinciri boyunca iş birliğine ihtiyaç duyulduğu vurgulandı.
Valandova: “Çözümler hazır”
Genişletilmiş üretici sorumluluğunun ana akım bir politika aracı hâline geldiğini ve geri dönüştürülmüş içerik şartlarının gerçek birer zorunluluğa dönüştüğünü belirten Serkan Valandova, dijital izlenebilirlik yükümlülüklerinin de herkes için daha görünür ve bağlayıcı hâle geldiğini söyledi. Valandova, “Bu süreç; sanayilerin nasıl işlediğini, ürünlerimizi nasıl tasarladığımızı, atıklarımızı nasıl yönettiğimizi ve malzemelerimizi nasıl tedarik ettiğimizi şekillendiriyor. Ülkelerin düzenlemeleri değişiyor, yatırım talebi değişiyor; yeşil yatırımlar da stratejimizin bir parçasına dönüşüyor” dedi.
Türkiye’nin 2024-2028 Uluslararası Doğrudan Yatırım Stratejisi’nin altı bileşeninden birinin iklim dostu doğrudan yatırım olduğunu hatırlatan Valandova, panelin kapanışında “Çözümler hazır. Son on yıldır bu konuları konuşuyoruz. Çözümler var; yalnızca daha iyi düzenlemeler ve daha iyi iş birliği gerekiyor. Bunları zaten uyguluyoruz. COP, iyi uygulamaları yaygınlaştırmak için doğru platform” mesajını verdi.
Erim: “İyi tasarlanmış zorunlu GÜS sistemlerini destekliyoruz”
Unilever’in yaklaşık 200 ülkedeki faaliyetlerinden edindiği deneyimle GÜS sistemlerinin avantajlarını anlatan Ebru Şenel Erim, GÜS’ün tasarımdan toplamaya, ayrıştırmadan izlenebilirliğe ve geri dönüştürülmüş malzeme kullanımına kadar tüm halkaları teşvik eden bir çerçeve olduğunu vurguladı.
Erim, “Her gün attığımız çok sayıda malzeme var. Peki ürünlerimizde kullandığımız geri dönüştürülmüş malzemeleri neden Avrupa’dan ithal ediyoruz?” diyerek Türkiye’deki fırsata dikkat çekti ve şöyle devam etti: “İyi tasarlanmış olması koşuluyla zorunlu GÜS sistemlerini tüm dünyada kesinlikle destekliyoruz. Türkiye’nin gerçek bir fırsatı var; çünkü Sıfır Atık, depozito iade sistemi, Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı gibi üzerine inşa edilebilecek güçlü politika ve kurumsal temelleri var. YASED raporu, yepyeni bir sisteme gerek olmadığını; izlenebilirlik, toplama altyapısı, kalite standartları ve doğrulama gibi mevcut unsurların güçlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Kısacası rapor, Türkiye’nin GÜS sistemini değişen uluslararası politikalara cevap verecek şekilde güçlendirmeye hazır olduğunu ortaya koyuyor. Gördüğümüz kadarıyla üreticilerin tamamı da sistemi destekliyor.”
Geri dönüştürülmüş içerik düzenlemelerinin Türkiye açısından önemine de değinen Erim, “Geri dönüştürülmüş içerik, şirketlere yalnızca hedef koymakla ilgili değil; bir ekosistem kurmakla ilgili. Güçlü üretim tabanı ve Avrupa değer zincirleriyle yakın bağları nedeniyle Türkiye bu dönüşümde büyük önem taşıyor. YASED’in politika raporuna göre Türkiye’nin AB’ye ihracatının 75,5 milyar dolarlık kısmı, değişen geri dönüştürülmüş içerik düzenlemelerinden etkilenebilecek ürün gruplarında yer alıyor. Bunu yalnızca düzenleyici bir risk olarak değil, Türkiye’nin rekabetçi ve döngüsel bir üretim üssü olarak konumunu güçlendirmesi için bir fırsat olarak görmek istiyorum” dedi.
Medert: “Ürün yaşam döngüsünde güvenilir veri, izlenebilirliğin temelidir”
Küresel tedarik zincirlerinin dönüşümünde izlenebilirliğin kritik bir gereklilik hâline geldiğini vurgulayan SAP Küresel Sürdürülebilirlik Başkanı Matthias Medert, Dijital Ürün Pasaportu gibi düzenlemelerin şirketler için uyumun ötesinde stratejik değer yaratan bir dönüşüm fırsatı sunduğunu söyledi.
Medert, ürün yaşam döngüsü boyunca şeffaflık ve güven oluşturabilmek için şirketlerin öncelikle dağınık durumdaki verilerini yapılandırıp birbirine bağlayarak güvenilir bir veri temeli oluşturması, ardından birinci kademe tedarikçilerin ötesine geçerek tüm değer zincirini kapsayan veri paylaşımını sağlaması ve son olarak fiziksel ürünleri dijital kimlikleriyle eşleştirmesi gerektiğini ifade etti.
Türkiye gibi küresel tedarik zincirlerinin önemli bir parçası olan ekonomilerde izlenebilirliğin giderek bir rekabetçilik unsuru hâline geleceğine dikkat çeken Medert, “Döngüsel ve düşük karbonlu ekonomiye geçiş için yalnızca malzemelerin değil, bilginin de kesintisiz biçimde akması gerekiyor. Malzemelerle birlikte hareket eden; onların ne olduğunu, nereden geldiğini ve hangi ürünlerde kullanıldığını gösteren bir bilgi altyapısına ihtiyacımız var. Bilgi akışı kesintiye uğradığında güven de zedeleniyor. İzlenebilirlik, sürdürülebilirlik iddialarını doğrulanabilir verilere, hedefleri ölçülebilir sonuçlara ve kararları operasyonel süreçlere dönüştüren temel unsurdur. Bu nedenle veri odaklı izlenebilirlik, şirketlerin hem pazara erişimini hem de uzun vadeli rekabet gücünü destekleyecek kritik bir yetkinlik olacak” dedi.
Hickman: “Teknoloji hazır”
Honeywell Proses Teknolojileri Baş Teknoloji Sorumlusu ve Baş Sürdürülebilirlik Sorumlusu Amanda Hickman, “Türkiye, geri dönüştürülmüş içerik konusundaki güçlü politikası ve çerçevesiyle bu alanda dünyanın öncülerinden biri olmaktan büyük gurur duyabilir” diyerek sözlerine başladı.
Bugün dünyadaki atık plastiklerin yalnızca yaklaşık yüzde 9’unun geri dönüştürüldüğünü hatırlatan Hickman, “Kimyasal geri dönüşümü bir arada kullanarak atık plastiklerin daha fazlasını geri dönüşüme uygun bir akışa kazandırabiliyoruz. Bu, bizi bugün geri dönüştürülebilen yüzde 9’luk orandan potansiyel olarak atık plastiklerin yüzde 90’ına taşıyor ve bu dönüştürücü bir gelişme. Teknoloji hazır; ancak bunu gerçeğe dönüştürmek için hepimizin bir ekosistem içinde bir araya gelmesi gerekiyor” diye konuştu.
Honeywell’in UpCycle Process teknolojisinin dünyadaki ilk uygulamalarının Türkiye’de Biotrend ile devam ettiğini belirten Hickman, temel engellerin toplama ve ayrıştırma altyapısı ile güvenilir, uzun vadeli ve öngörülebilir alım anlaşmaları ve talep sinyalleri olduğunu söyledi. Hickman ayrıca ürün düzeyinde karbon muhasebesi için ortak bir küresel çerçeveye, birkaç yıl içinde değişmeyecek istikrarlı standartlara ve türünün ilk örneği olan teknolojilere yatırıma ihtiyaç duyulduğunu vurguladı.
Panelin kapanışında Valandova, konuşmacılardan önümüzdeki beş yılda kendi alanlarında en büyük ilerlemeyi sağlayacak tek bir dilek belirtmelerini istedi. Ebru Şenel Erim “Türkiye’de GÜS sisteminin güçlendirilmesi”, Matthias Medert “şirketler arasında veri alışverişini ve birlikte çalışmayı mümkün kılan, standart bir veri yapısı”, Amanda Hickman ise “değer zinciri boyunca iş birliği” dileğinde bulundu.
