Daviva Avcılar Hastanesi İç Hastalıkları Bölümü’nden Uzm. Dr. Bilal Uğurlukişi, obezite tedavisinde ve kilo verme süreçlerinde sıklıkla başvurulan zayıflama ilaçlarına ilişkin merak edilen noktaları ve kritik uyarıları paylaştı.
Hızlı kilo kaybında ciltte sarkma görülebilir
Zayıflama ilaçlarının doğrudan yüz görünümünde değişikliğe neden olmadığını belirten Uğurlukişi, hızlı ve fazla kilo kaybı sonucunda yüz bölgesindeki yağ dokusunun azalabileceğini aktardı. Bu durumun yanaklarda hacim kaybı, ciltte sarkma ve daha yaşlı bir yüz görünümüne yol açabileceğini ifade eden Uğurlukişi, bunun yalnızca ilaç kullananlarda değil hızlı kilo veren herkeste görülebileceğini kaydetti. Yavaş ve kontrollü kilo vermenin, yeterli protein tüketiminin ve direnç egzersizlerinin vücut kompozisyonunun korunmasına yardımcı olduğunu ancak yüzdeki hacim kaybını tamamen önlemediğini belirtti.
Kimler için uygun?
Zayıflama ilaçlarının herkes için uygun olmadığını vurgulayan Uğurlukişi, tedavinin genellikle Vücut Kitle İndeksi (VKİ) 30 kg/m² ve üzerinde olanlar ile VKİ 27–29,9 kg/m² arasında olup hipertansiyon, tip 2 diyabet, uyku apnesi veya dislipidemi gibi kilo ilişkili hastalığı bulunan kişiler için değerlendirildiğini söyledi. Bu sınırların çoğu erişkin obezite ilacı için geçerli olduğunu dile getiren Uğurlukişi, ilaç seçiminin yaş, eşlik eden hastalıklar, kontrendikasyonlar ve ruhsat koşullarına göre hekim tarafından yapılması gerektiğini vurguladı.
İğne ve ağızdan alınan ilaçlar arasındaki farklar
İğne ve oral tedaviler arasındaki temel farkın yalnızca uygulama şekli olmadığını, ilaçların etki mekanizmaları ve kilo kaybı üzerindeki güçlerinin de farklı olabileceğini belirten Uğurlukişi, semaglutid ve tirzepatid gibi zayıflama iğnelerinin genellikle haftada bir kez deri altına uygulandığını; iştahı azalttığını, tokluk hissini artırdığını ve gıda alımını kısıtladığını ifade etti. Orlistat, naltrekson/bupropion ve bazı oral GLP-1 temelli tedavilerin ise farklı mekanizmalarla etki gösterdiğini ve kullanım sıklıklarının değişebildiğini aktardı.
İlk ayda kilo kaybı beklentisi
İştah azalması ve erken doyma hissinin bazı hastalarda ilk günlerde veya ilk 1–2 haftada başlayabileceğini, ancak tartıda belirgin kilo kaybının genellikle birkaç hafta içinde ortaya çıktığını söyleyen Uğurlukişi, ilk aylarda dozlar kademeli artırıldığı için maksimum etkinin hemen görülmediğini kaydetti. İlk ayda yaklaşık vücut ağırlığının %1–3’ü kadar kaybın bazı hastalar için makul bir beklenti olduğunu ancak bunun kesin bir hedef veya garanti olmadığını belirtti.
Bulantı ve kusma gibi yan etkiler
Özellikle GLP-1 temelli ilaçlarda en sık görülen yan etkilerin bulantı, kusma, kabızlık, ishal, şişkinlik ve reflü yakınmaları olduğunu ifade eden Uğurlukişi, bu şikâyetlerin çoğunlukla tedavinin başlangıcında veya doz artırımı sırasında görüldüğünü ve zamanla hafifleyebildiğini aktardı. Küçük porsiyonlarla yavaş yemek yemenin, yağlı ve ağır öğünlerden kaçınmanın, yeterli sıvı tüketmenin ve dozları hekim önerisine göre kademeli artırmanın bu etkileri azaltmaya yardımcı olduğunu belirten Uğurlukişi, şiddetli karın ağrısı veya inatçı kusma gibi durumlarda tıbbi değerlendirmenin şart olduğunu vurguladı.
Ailesinde tiroid kanseri öyküsü olanlar
İlaçların tüm organlara zarar verdiği inancının doğru olmadığını ancak bazı önemli risklerin bulunabildiğini söyleyen Uğurlukişi, GLP-1 reseptör agonistlerinin kemirgenlerde medüller tiroid kanserine neden olduğunun belirtildiğini, ancak insanlarda henüz böyle bir hastalık tespit edilmediğini kaydetti. Yine de ailesel öyküsü olanlarda sakıncalar bulunabildiğini ifade eden Uğurlukişi, akut pankreatitin nadir bir risk olduğunu, safra kesesi hastalıklarının ise genellikle hızlı kilo kaybına bağlı gelişebildiğini belirtti. Uygun hastalarda bu ilaçların kalp, böbrek ve metabolik sağlık açısından büyük yararlar da sağladığını ekledi.
Kas kaybı ve kilo geri alımı
Kilo kaybı sırasında yalnızca yağ dokusunun değil bir miktar kas ve diğer yağsız dokuların da kaybedilebildiğini belirten Uğurlukişi, kas kaybını azaltmak için yeterli protein alımı, direnç egzersizleri ve aşırı hızlı kilo kaybından kaçınmanın önemine dikkat çekti. Özellikle haftada 2–3 gün ağırlık veya direnç egzersizlerinin önerildiğini söyledi.
İlaç bırakıldığında kilonun geri alınabildiğini ifade eden Uğurlukişi, bunun nedeninin obezitenin kronik ve tekrarlama eğilimi gösteren bir hastalık olması olduğunu belirtti. İlaç kesildiğinde iştahın artabildiğini ve vücudun kilo kaybına karşı geliştirdiği biyolojik mekanizmaların yeniden devreye girebildiğini kaydeden Uğurlukişi, kalıcı beslenme alışkanlıkları ve düzenli egzersizin bu durumu azaltabileceğini söyledi.
Uzun süreli tedavi gerekebilir
Obezitenin kronik bir hastalık olduğunu hatırlatan Uğurlukişi, özellikle yeni nesil GLP-1 temelli ilaçların kısa süreli bir kür olarak düşünülmemesi gerektiğini, bazı hastalarda uzun yıllar tedavi gerekebildiğini belirtti. Ancak bunun her hastanın ömür boyu ilaç kullanacağı anlamına gelmediğini vurgulayan Uğurlukişi, tedavi süresinin verilen kilo, metabolik yarar, yan etkiler ve hastanın tercihleriyle belirlendiğini aktardı. Amacın yalnızca tartıdaki rakamı düşürmek değil, kas kütlesini koruyarak uzun vadeli metabolik sağlığı güvence altına almak olduğunu söyledi.
Mutlaka doktor kontrolünde kullanılmalı
Zayıflama ilaçlarının hekim kontrolü dışında, bilinçsiz ve yanlış kullanımının ciddi sağlık sorunlarına yol açabildiğini belirten Uğurlukişi, bu ilaçların yalnızca kilo verme amacıyla, kişisel önerilerle veya sosyal medyada paylaşılan deneyimlere dayanarak kullanılmaması gerektiğini vurguladı. Yanlış doz ve uygunsuz kullanımın bulantı, kusma, sıvı kaybı ve sindirim sistemi sorunları başta olmak üzere çeşitli yan etkilere neden olabildiğini kaydeden Uğurlukişi, zayıflama ilaçlarının mutlaka hekim değerlendirmesiyle, uygun hastalarda ve düzenli tıbbi takip altında kullanılması gerektiğini ifade etti.



















