Küresel İklim ve Sağlık İttifakı öncülüğündeki sağlık ve iklim kuruluşları, COP31’e katılan ülkelere emisyon azaltımı, uyum, adil geçiş, kayıp ve zarar ile finansman politikalarında insan sağlığını gözetme çağrısı yaptı. Türkiye’den kuruluşların da destek verdiği ortak metin, enerji dönüşümünden iklim finansmanına kadar uzanan politika taleplerini içeriyor.
Uyum finansmanı ve hibe desteği talebi
Çağrıda, uyum finansmanının 2035’ten çok önce yıllık en az 120 milyar dolara çıkarılması isteniyor. Kuruluşlar, iklim finansmanında kamu kaynaklarının ve çok elverişli koşullarla sağlanan finansmanın artırılmasını, kayıp ve zarar için hibe temelli desteğin güçlendirilmesini talep ediyor.
Metinde, kaynakların ulusal uyum planlarının uygulanmasına ve sağlık, tarım, su ile altyapı alanlarında insan sağlığını koruyacak önlemlere yönlendirilmesi öneriliyor. Kirletici ticari ürünlere, yol açtıkları sağlık zararıyla orantılı mali politikalar uygulanması da öneriler arasında yer alıyor.
Enerji dönüşümünde sağlık ölçütü
Kuruluşlar, fosil yakıtlardan adil biçimde uzaklaşılırken yenilenebilir enerjiye dayalı elektrifikasyona öncelik verilmesini istiyor. Adil Geçiş Mekanizması’nın sağlığı kapsaması; güneş panelleri, rüzgâr türbinleri ve bataryalar için gereken minerallerin çıkarılmasında madenciliğin sağlık zararlarının tekrarlanmaması talep ediliyor.
Temiz Hava Hakkı Platformu Koordinatörü Deniz Gümüşel, Türkiye’nin iklim krizinden en fazla etkilenen grupların ihtiyaçlarının karar süreçlerine yansıtılmasına öncülük etmesi gerektiğini belirtti.
Çıkar çatışmalarına karşı şeffaflık
Ortak metin, kirletici endüstrilerin iklim kararları üzerindeki etkisinin önlenmesini de istiyor. Bu kapsamda COP başkanlıklarının, BM İklim Değişikliği Sözleşmesi Sekretaryası’nın ve ülkelerin heyetler, sponsorluklar ve danışmanlıklardaki endüstri bağlantılarını açıklaması ve çıkar çatışmalarına karşı önlem alması talep ediliyor.
Kuruluşlar ayrıca sağlık uzmanlarının müzakerelere ve yeni yapılara katılmasını, kararların bilimsel bilgiye dayanmasını öneriyor. Temiz Hava Hakkı Platformu Yürütme Kurulu Üyesi ve halk sağlığı uzmanı Melike Yavuz, enerjiden ulaşıma, tarımdan kentleşmeye kadar sağlık risklerini azaltan seçeneklere öncelik verilmesi gerektiğini ifade etti.
